|
دکتر رضا مصطفوی سبزواری، استاد دانشگاه،
محقق زبان و ادبیات فارسی و رایزن فرهنگی ایران و پاکستان، از جمله
استادانی است که با عشق و پشتکار سال¬های عمر عزیز خود را در راه گرامیداشت
و اعتلای فرهنگ و ادبیات ایران¬زمین صرف کرده است.
رضا مصطفوی سبزواری به سال 1320 در سبزوار و در خانواده¬ای روحانی و فرهنگی
دیده به جهان گشود. پدرش مرحوم حاج شیخ اسدالله مصطفوی کرابی، از مدرسان
حوزه علمیه و فرهنگیان سبزوار بود. او در دبیرستان¬های سبزوار به تربیت و
تعلیم جوانان آن شهر همت گماشته بود. این عالم حوزوی در هنر نیز مهارت خاصی
در خوشنویسی داشت. مادرش بانو مرضیه، دختر آیت¬الله شیخ محمدحسن شریعتمدار
تهرانی، مشهور به سبزواری، از علمای بنام حوزه¬های سبزوار و شاهرود بود.
در چنین خانواده¬ای که فضایی مملو از روح قرآن کریم و شعر و هنر بود، رضا
با آرامش پرورش یافت. تحصیلات ابتدایی را در دبستان پانزدهم بهمن آن زمان
به سال 1332 و دوره متوسطه، را در دبیرستان دکتر غنی (شهید ایوب محمودی)
سبزوار به سال 1338 به پایان رساند. پس از پایان دوره متوسطه، در محضر
استادانی بنام، همچون شادروان دکتر علی¬اکبر فیاض، دکتر احمدعلی رجایی
بخارایی، دکتر غلامحسین یوسفی و سیداحمد خراسانی به تحصیل در علوم دانشگاهی
پرداخت و در سال 1341 به دریافت درجه لیسانس زبان و ادبیات فارسی نایل آمد.
وی از تحصیلات حوزوی هم غافل نبود. علاوه بر تحصیلات کلاسی و مکتبخانه از
محضر پدر نیز کسب علم می-کرد. در مدرسه کهنه (فخریه) سبزوار، در محضر علمای
حوزه همچون: حاج شیخ قربانعلی شریعتی مزینانی (برادر استاد محمدتقی شریعتی
مزینانی و عموی دکتر علی شریعتی)، حجت¬الاسلام سیادتی و حاج میرزااسدالله
فاضلی از علوم عربی و دینی، خوشه¬ها چید.
همچنین در مشهد نزد حجت¬الاسلام مظاهری و آیت¬الله علم¬الهدی، در مدرسه
سلیمان¬خان، از علوم حوزوی توشه¬ها برداشت. پس از دریافت دانشنامه دبیری از
دانشسرای عالی تهران، در سال 1342 در وزارت آموزش و پرورش استخدام شد و در
دبیرستان¬ها و مراکز تربیت¬معلم سبزوار، به تعلیم و تربیت جویندگان دانش
پرداخت. در سال 1348 تحصیلات دانشگاهی را ادامه داد و در سال 1354 از
پایان¬نامه دکترای خود با عنوان «تصحیح انتقادی و شرح و تحلیل دیوان مولانا
عبدالرحمن جامی» دفاع کرد. او پس از دریافت دکترا در دانشگاه ابوریحان
بیرونی به تدریس پرداخت. پس از ادغام چند دانشگاه و مدرسه عالی، وابسته به
وزارت علوم و تأسیس دانشگاه علامه طباطبایی، به عضویت گروه زبان و ادبیات
فارسی این دانشگاه درآمد.
وی پس از گذراندن مراتب دانشگاهی هم¬اکنون با مرتبه استادی به تربیت و
تعلیم دانشجویان در مقاطع مختلف دانشگاهی اشتغال دارد. همزمان با تدریس در
دانشگاه، از سال 1360 در مؤسسه لغت¬نامه دهخدا، به کار تحقیق و پژوهش
پرداخت و در سال 1375 مدیریت بخش ادبیات در دانشنامۀ جهان اسلام، به او
سپرده شد.
در مأموریت سه ساله¬ای که در هندوستان به انجام رسانید، ضمن تدریس در سه
دانشگاه بزرگ آن سامان؛ یعنی دانشگاه¬های دهلی، جواهر لعل¬نهرو و جامعه
ملیه¬اسلامیه به تألیف «فرهنگ بزرگ فارسی– هندی» پرداخت. براساس تفاهمنامه
منعقدشده میان دانشگاه علامه طباطبایی با وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و
رایزنی فرهنگی در دهلی و با همکاری هفت تن از بلندآوازه¬ترین استادان زبان
هندی دانشگاه¬های هند و پژوهشگران زبان هندی، سه جلد آن را انتشار داد.
مدیریت گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علامه طباطبایی در دو نوبت و
همچنین ریاست دانشکده برون¬مرزی زبان و ادبیات فارسی، از جمله فعالیت¬های
اجرایی دکتر مصطفوی در کار فعالیت¬های علمی و فرهنگی بوده و همچنین
راهنمایی و مشاوره ده¬ها پایان¬نامه فوق¬لیسانس و دکترا را برعهده داشته
است. او همچنین در کمیته¬های تخصصی دانشکده ادبیات فارسی و زبان¬های خارجی
و نیز کمیته تخصصی دانشگاه فعالیت و مشارکت دارد و عضویت در هیأت تحریریه
مجله دانشکده و شورای آموزشی و تحصیلات تکمیلی و ممیزی دانشگاه از دیگر
فعالیت¬های علمی و اجرایی اوست. دکترمصطفوی سبزواری همچنین در سال 1385 به
عنوان «استاد نمونه دانشگاه¬های ایران» انتخاب شد و مورد تقدیر ریاست
جمهوری قرار گرفت.
استاد مصطفوی از سال 1378 تا 1382 رایزن فرهنگی ایران و پاکستان بود.
همزمان در دانشگاه¬های آن دیار نیز تحقیق و پژوهش می¬کرد و برای تأسیس دوره
دکترای زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه ملی زبان¬های نوین اسلام¬آباد (نمل)
با آن دانشگاه همکاری مؤثری داشت و در آن مدت نیز ده¬ها مقاله یا سخنرانی
از او در مطبوعات پاکستان به چاپ رسید.
آثار رضا مصطفوی سبزواری در چند بخش به دوستداران زبان و ادبیات فارسی
ارائه شده است. از او تاکنون حدود 190 مقاله علمی در مجله¬های معتبر
دانشگاهی داخلی و خارجی به چاپ رسیده است که موضوع آنها در زمینه زبان و
ادب فارسی و فرهنگ و تمدن ایرانی است.
همچنین چهارده عنوان کتاب تخصصی و علمی به چاپ رسانده که در آنها به زبان و
ادبیات فارسی و فرهنگ ایران پرداخته است. «یادگار هندوستان» از مهمترین
کتاب¬های دکتر مصطفوی و مجموعه¬ای از مقالات و سخنرانی-های وی و شامل سی و
دو جستار درباره فرهنگ و تمدن شبه¬قارۀ هند و پاکستان است که مستند به
منابع و مآخذ دست اول و محصول سال¬های حضور این استاد در شبه¬قاره هند است.
این اثر ارزشمند به وسیله انتشارات «الهدی» در سال 1382 به چاپ رسید و سپس
به وسیله دانشگاه جواهر لعل¬نهرو هند، مورد قدردانی و رونمایی قرارگرفت.
آن¬گونه که می¬دانیم فرهنگ ایران و بویژه زبان و ادب پارسی بر فرهنگ
شبه¬قاره هند، تأثیر زیادی گذاشته و زبان فارسی حدود ده قرن زبان رسمی این
سرزمین پهناور بوده است. تألیف صدها لغت¬نامه فارسی، تذکره و سایر کتاب-های
فارسی در آن دیار و همچنین وجود هزاران نسخه خطی موجود در کتابخانه¬های آن،
شواهد روشنی بر تأثیرگذاری زبان فارسی فراسوی مرزهای جغرافیایی خود و
علاقه¬مندی مردم شبه¬قاره به این میراث جاودان است. اما در طول تاریخ،
سرزمین هند هم به علت شگفتی¬های بی¬شمار خود مورد توجه ایرانیان بوده است و
گروه¬های مختلف ایرانیان همواره شوق سفر به هند و شناخت آن را داشته¬اند.
به همین دلیل مراودات و پیوستگی تعاملات و ارتباطات فرهنگی گسترده¬ای بین
شبه¬قاره هند و ایران برقرار بوده است. این پیوستگی فرهنگی بدون شک نیازمند
پژوهش¬های گسترده برای بررسی فرهنگ و تمدن شبه¬قاره هند است.
دکتر رضا مصطفوی در کتاب «یادگار هندوستان» به دلیل آشنایی کامل با سرزمین
هند و پاکستان، در مقالات مختلف این کتاب، توفیق یافته است که تصویری روشن
از فرهنگ و تمدن آن دیار و تأثیر زبان و ادبیات فارسی بر آن را ارائه دهد.
سال¬های تدریس زبان فارسی به استادان دانشگاه¬های هند و حضور در سمت رایزن
فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در پاکستان، تجربه¬های گرانقدری بوده که
نویسنده را در غنا بخشیدن به مقالات کتاب یاری کرده است.
از دیگر کتاب¬های ارزشمند مصطفوی، می¬توان به تصحیح کتاب «مهر و مشتری»-
منظومه¬ای بسیار خواندنی و زیبای مولانا شمس¬الدین محمد، شاعر و ادیب
توانای قرن هشتم هجری- اشاره کرد که در سال 1375 منتشر شده است. دکتر
مصطفوی این کتاب را برای نخستین بار تصحیح کرده و توضیحات و تعلیقات
سودمندی برآن افزوده و پنجاه و چهار نسخه کتاب در جهان را معرفی کرده است
است. نسخه اصلی این کتاب، در دانشگاه کمبریج انگلستان نگهداری می¬شود.
مصطفوی همچنین «گزیده تاریخ بیهقی»- تألیف ابوالفضل بیهقی و از متون معتبر
زبان فارسی و آینه حکومت غزنویان- را برای دانشجویان توسط انتشارات پیام
نور به چاپ رسانده که با استقبال وسیع و گسترده مواجه شده و چاپ چهاردهم آن
در اردیبهشت سال 1378 منتشر شده است.
از کتاب¬های دیگر استاد می¬توان به کتاب¬های: «پژوهش¬های علی¬شناسی در
پاکستان»، «حافظ¬پژوهی در پاکستان»، «فرهنگ فارسی– هندی، نظامی» (دو مجلد)،
«فرهنگ فارسی– هندی، عطار نیشابوری، فردوسی، جامی» (دو مجلد) و... اشاره
کرد.
در زمینه تألیف، یکی از مهمترین فعالیت¬های مصطفوی این است که او جزو
مؤلفان «لغت¬نامه فارسی» در مؤسسه لغت¬نامه دهخدا است. این لغت¬نامه- که
توسط جمعی از استادان برجسته با دقت و وسواس علمی تألیف می¬شود- اشتباهات و
کاستی¬های لغت¬نامه دهخدا را مرتفع می¬سازد. در حال حاضر، حرف «آ» به پایان
رسیده و همچنین حرف «الف» رو به اتمام است.
او همچنین در حال حاضر، تصحیح و شرح و توضیحات یکی از متون معتبر فارسی به
نام «راحةالصدور و آیةالسرور» در تاریخ آل¬سلجوق را در دست انجام دارد و
همچنین در بخش اجرایی هم مدیریت مرکز تحقیقات علامه اقبال لاهوری را در
دانشگاه علامه طباطبایی برعهده دارد، ضمن اینکه با نخستین نشریه علمی–
پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودهن با نام «فرهنگ و ادب»- که زیر نظر
دانشکده زبان و ادبیات فارسی رودهن منتشر می-شود- همکاری می¬کند.
مصطفوی سبزواری هم¬اینک در 65سالگی با انرژی
و شور وصف¬ناشدنی به تعلیم و تربیت دانشجویان مشتاق زبان و ادبیات فارسی و
بررسی متون مهم و معتبر زبان فارسی می¬پردازد.
| 
