|
1-شهرتاريخي آق قلعه
2-امامزاده هفت معصوم كروژده
موقعيت فعلي شهر تاريخي آق قلعه :اين شهر در 79كيلومتر شمال سبزوار و
غرب شهر نقاب قرار دارد بقاياي بجامانده ازاين برش معماري چينهاي و
خشتي را حكايت ميكند ك ايستايي بارو از بيرون بصورت مايل و از ذاخل
بصورت قائم و شامل مردگرد يا سرباز گرد بوده است . اين معماري مربوط به
دوره ايلخاني است شايد بتوان گفت تنها معماري در سبزوار كه بناي آن
داراي كتيبه است .
عناصري كه اق قلعه را از حالت قلعه خارج كرده و به يك شهر نزديك ميكند
عبارتند از : ربض ،خندق ،41 برجو بارو ،شارستان د رضلع شمالي كهندژ در
ضلع جنوبي بنا ف چون فضاهاي كالبدي فوق در اين محل موجود است لذا
ميتوان آن را بعنوان شهر ناميد نه قلعه هر جند كه در متون به نام قلعه
مذكور است .
مصالح
برج و بارو از خشت و گل است ،داراي دروازه هايي در اضلاع شمالي ،شرقي و
غربي بوده است .دروازه از داخل برج صورت ميگرفته اين برج به نسبت نيم
برجها و برجهاي ديگر قطورتر است .با عنايت به اين مورد بايد در روبروي
هر دروازه ،پل معلقي وجود داشته باشد مانند پل ورودي به كهندژ طابران
طوس ،دروازه كهندژ هم از داخل صورت مي گرفته كه آثارآان بر بقاياي
معماري محل مشهود است .در كهندژ ابنيه بعضا سه اشكوبه و تماما دو
اشكوبه هستند ،آب اين شهر از قنات و احتمالا چاه تامين مي شده است .
آثار رشته چاههاي قنات در آن مشهود است .از اينكه آيا در زمان حيات شهر
خندق آبگيري شده يا خير نيازمند كاوش است .گمانه زني باستان شناسي صورت
گرفته در سالهاي 65ضلع شمالي شارستان از معماري كمتري برخوردار بوده
است لذا عرصه مسكوني آق قلعه شامل شمال آن نمي شود هر چند كه بهتر است
كاوش ژئوفيزيك در تمام شارستان صورت گيرد سپس كاربري بر آن در نظر
گرفته شود در مركز شارستان مسجدي با پلان مستطيل شكل از مصالح ،آجري و
گچ مشهود است اين مسجد از نوع يك ايواني است كه گنبد خانه آن پشت ايوان
قرار گرفته است طاق ايوان جناقيست در طرفين ايوان منارهاي آجري با
تزئينات آجري لوزي و خفته راسته قرار گرفتهاست پلان گنبد خانه مربع
است ودر گاهي در اضلاع شرقي و غربي در ارتباط باشبستان وجود دارد براي
تبديل پلان مربع به 8ضلعي با استفاده از قاعده سكنج پلان به 8ضلعي
تبديل شده سپس به 16و 32و با ايجاد بشن گنبد به شكل گرد چين پوشش شده
است گريوار گنبد داراي كتيبه اي به خط ثلث در زمينه لاجورديست كه از
ضلع جنوبي سوره جمعه با بسم الله الرحمن الرحيم آغاز گرديده در
برگيرندتمام اضلاع گنبد خانه است شبستانها داراي 2ستون عرضي شكل مربع
و چهار ستون طولي ميباشند در وسط ديوار جنوبي شبستان محراب وجود دارد
قرينه اين محراب در اين مسجد در ضلع غربي موجود است در اين مسجد سه
محراب وجود دارد آقاي لباف خانيكي با توجه به دادههاي باستان شناسي
حاصل از گمانهزني باستانشناسي قدمت اين مسجد را همدوره با گنبد
سلطانيه زنجان و مقارن حكومت الجايتو گرفته اند .در حلا حاضر جاده ي
جوين به خراسان شمال و استان سمنان از مركز اين شهر عبور ميكند و عملا
شهر را به دو قسمت تبديل نموده است اين شهر سه دروازه داخل شبستانها
،كهندژو خندق ميباشد عمليات باز پيرائي و استحكام بخشي به بنا از سال
1380توسط ميراث فرهنگي شروع شده و تاكنون ادامه دارد .
موقعيتامامزاده هفت معصوم كروژده:
شمال
روستا كروژده از توابع بخش جوين سبزوار ورودي بنا در ضلع شمالي قرار
دارد پلان بنا از بيرون هشت ضلعي ست به جز ضلع شمالي كه ورودي است درهر
ضلع طاقنماي كم عمقي وجود دارد ساقه گنبد با عقب نشيني نسبت به ديوار
اصلي 16ضلعي ست و در هر ضلع يك طاقنماي كم عمق وجود دارد ايوان طاق و
تويزه است پيش طاق دوم سقف مقرنس كاري با اشكال منظم هندسي به رنگ آبي
روي گچ نقاشي شده است در طرفين ايوانسنگ قبرهايي بوده كه در حال حاضر
هيچكدام نيست .
منبع
:جغرافياي تاريخي جوين ؛ محمد عبدالله زاده ثاني ، محسن جاويد بخت
| 
