نقش روزه در مبارزه با چاقي

 

برنامه معين و مشخص ساليانه اي كه اسلام تحت عنوان « روزه و روزه داري » براي پيروان خود جزء اهم وظايف و افضل فرايض قرار داده است، بر خلاف آنچه كه ظاهربينان از قضاوت هاي عاميانه خود، يك عبارت صوري و يك رژيم ساده و عادي نتيجه مي گيرند، برنامه اي است كاملاً منظم و اصولي كه از جهات مختلف براي تأمين سلامتي بشر مفيد و ضروري است.

روزه داري با آن اصول و روشي كه در اسلام مطرح شده و به موازات ساير تعاليم اسلامي به معرض اجرا گذارده مي شود، نه تنها از نظر تأمين سلامت جسمي حائز اهميت است، بلكه از نظر تأمين سلامت روحي نيز قابل توجه بوده و در حقيقت برنامه روزه داري عبارتست از اجراي يك برنامه بهداشتي كامل از نظر بهداشت رواني و جسمي و بدينوسيله است كه امنيت فردي و اجتماعي خصوصاً اگر به موازات ساير تعاليم عاليه اسلامي اجرا شود، به معني كاملي تأمين خواهد گرديد.

 

مبارزه با چاقي در اسلام

در اسلام دو روش خاص براي مبارزه با چاقي وجود دارد كه باصطلاح پزشكي يكي پيش گيري و ديگري درماني است:

1- در پيشگيري از ازياد چربي، روش اسلام يك مبارزه روزانه است كه نه تنها روزي يك بار بلكه روزي دو سه بار انجام مي شود؛ يعني در هر وعده غذا يك بار ميبايست مورد توجه پيروان اين مكتب قرار گيرد و آن عبارتست از اينكه " مستحب است انسان نيمه سير از سر سفره بلند شود" يعني همانطوري كه محافل پزشكي غرب امروزه پس از طي مراحل مختلف علمي و تجربي و پس از تحمل خسارت سنگين ناشي از مرگ و ميرها و بيماريهاي مختلفي مثل تصلب شرائين و ازدياد كلسترول خون و چاقي و غيره به اين نتيجه رسيده اند كه تنها راه مبارزه با چاقي عبارتست از كم خواري.

دستور ديگر اسلام از نظر پيشگيري عبارت است از " منع افراط در هر چيزي اعم از خواب و خوراك و غيره".

همچنين در رديف مكروهات و مستحبات آداب غذا خوردن در اسلام دستوراتي است كه از لحاظ مبارزه با چاقي و بيماريهاي وابسته اش حائزاهميت بوده و كاملاً بر اصول علمي و موازين فطرت و طبيعت منطبق است كه موارد چندي را ذيلاً اشاره مي نمائيم:

از مستحبات آداب غذا خورن در اسلام يكي عبارتست از: " خوردن غذا بعد ازغالب شدن گرسنگي" يعني مستحب است تا انسان گرسنه نشده است ، لب به غذا نگشايد.

اصولا ميل و هوس بيش از عقل و منطق در تغذيه اعمال نفوذ مي كند و لذا مراعات اصل اينكه عارضه گرسنگي، احتياج طبيعي بدن را به غذا را اعلام كند نه ميل و هوس به غذا، خود راه هر گونه افطار و تفريط را بسته و از ظهور هر نوع اختلالي جلوگيري مي نمايد، و به علاوه ميزان غذاي روزانه همواره متغير بوده و بر حسب نوع كار و فعاليت، درجه حرارت محيط زندگي، حدود سن، حالات سلامتي و بيماري، اختلالات دروني و غيره فرق مي كند كه احساس گرسنگي سهل ترين و طبيعي ترين وسيله تشخيص احتياجات بدن است. البته در دستور فوق غرض از گرسنگي و غلبه آن عبارتست از گرسنگي طبيعي و اشتهاي حقيقي نه اشتهاي كاذب حاصله از ميل و هوس.

2- روش دوم مبارزه اسلام با چاقي، يك مبارزه ساليانه تحت عنوان برنامه " روزه داري " است تا اگر انسان در عرض سال به علت طمع يا غفلت يا به هرعلتي از شكم پرستي و پرخوري خودداري نكند و ذخائر بدني خود را انباشته كند، هنوز فرصت آن را دارد كه سالي يك بار چربيهاي ذخيره را در طول مدت يكماه روزه داري تدريجاً ، بدون كمترين عوارض و عواقب وخيمي هضم كرده و بار بدن را سبكتر كند، قبل از اينكه سالها چربي به دور اعضاي بدن جمع شده و سال به سال كهنه و سفت و سخت شود.

نكته مهم و حساسي كه در اينجا نبايد فراموش كرد اينست كه علي رغم تصورات ظاهر بينان اساساً برنامه روزه داري در اسلام انتخاب رژيم براي لاغري نيست يعني روزه داري از نظر اسلام بمنظور طرح برنامه هائي براي لاغر شدن نيست، بلكه هدف اصلي و حقيقي اسلام از روزه داري طرح يك برنامه عالي تر است كه برخورداري از اثرات مثبت روزه براي لاغر شدن، يك فايده ضمني از اين فريضه است و براي اينكه بدانيم حذف چربي اضافي و مبارزه با چاقي، هنوز هدف اصلي روزه داري در اسلام نيست، كافي است يادآوري كنيم كه صحت عمل در روزه داري تابع شرايط چندي است كه پرهيز از خوردن يكي از آنها است، مثلا" نيت" قبل از اقدام به روزه گرفتن براي صحت روزه يك شرط اصلي است كه بدون آن ، حتي اگر روزه داري از تمام جهات ديگر هم صحيح و مقبول باشد ، روزه باطل است.

اگر فرض كنيم دستورات محافل بهداشتي جهان در مورد مبارزه با چاقي كاملاً اصولي بوده و در اين مورد مفيد و موثر هم باشند، ولي تعليم آنها به افكارعمومي و  اجراي آن تعاليم خالي از اشكال نيست زيرا تنها تعليم دستورات، براي اجراي آنها كافي نيست، يعني حتي اگر براي مبارزه با چاقي و عوارض ناشي از آن، روش صحيح و اصولي هم پيدا شود، اما بايد ديد اجرا كننده كيست؟ و چگونه افراد از عهده اميال و هوسهاي خود مي توانند برآيند؟ و آيا واقعاً آنطور كه مي دانند، عمل مي كنند؟ مگر تنها دانستن يك چيز براي اجراي آن كافي است؟

مگر خود اطباء اروپا و امريكا مضرات سيگار يا مشروبات الكي را نمي دانند؟ يا بيماراني كه با راهنمايي اطباء دلسوز بايد از انجام بعضي كارها پرهيز كنند، چنين مي كنند؟ پس علم به تنهائي براي اجتناب از ارتكاب كار كافي نيست و بيشتر افراد حتي با داشتن علم و اطلاع، در اثر غفلت وسهل انگاري هاي غيرقابل اجتناب، دائماً به خطا مرتكب مي شوند.

اسلام در روزه داري ،موضوع هضم چربي زايد را هدف اصلي قرار نداده است. همچنين حتي اگر اجرا كنندگان اين حكم آسماني افرادي بيسواد و عامي بوده و از ساختمان شيميايي چربي ها و از فرمول سوخت و ساز آنها بيخبر باشند، ولي دراجراي اين دستور، به اتكاء ايمان راسخ خود همواره موفق مي باشند.

ناگفته نماند كه هنوز مسلمانان به علت غفلت و سهل انگاري ، اجراي مستحبات و اجتناب از مكروهات مانند مسئله " نيمه سير برخاستن از سر سفره" را فراموش كرده و يا به طور غلط ، به خاطر دوري از لذتهاي مضر و نا مشروع، در خوردن غذاهاي حلال و مشروع افراط مي كنند، ولي با اين همه آمار مبتلايان به امراض ناشي از چاقي، در بين مسلمانان به مراتب كمتر از ملل غرب است.

منبع  : سایت تبیان